Rating, inaczej ocena ryzyka, jest wskaźnikiem pozwalającym ocenić wiarygodność kredytową ocenianego podmiotu gospodarczego lub ryzyko związane z różnymi instrumentami finansowymi.

Swoje ratingi posiadają kraje, wielkie korporacje, banki, miasta a nawet gminy. Rating można nadać nie tylko spółce emitującej obligacje, ale nawet poszczególnym emisjom obligacji. W przypadku międzynarodowych korporacji często liczy się bardziej rating spółki- matki, niż to czy spółka-córka ma zyski czy straty.

Ocena ryzyka wystawiana jest przez agencje ratingowe. Stosują one specjalną skalę ocen składającą się z kombinacji kilku liter, cyfr i znaków plus lub minus, podwyższających lub obniżających konkretną ocenę.

Wiele instytucji międzynarodowych - banków, globalnych funduszy inwestycyjnych i emerytalnych, towarzystw ubezpieczeniowych, międzynarodowych konsorcjów kapitałowych, jak i drobnych inwestorów – dokonując inwestycji, opiera swe decyzje na opinii agencji ratingowych i ich ocenach.

Dynamiczny wzrost gospodarczy wpływa na zwiększenie liczby uczestników rynków kapitałowych i pieniężnych, a także oferowanych na nich instrumentów dłużnych. Im agencja ratingowa jest bardziej znana i uznana na rynku, tym poziom zaufania inwestorów takiej agencji, a przede wszystkim ocen przez nią wystawianych, jest wyższy.

Agencje oceniające instytucje charakteryzuje niezależność i duży obiektywizm. Każda z nich posiada kompetentną i wyspecjalizowaną kadrę, którą cechuje uczciwość i konsekwencja w działaniu. Agencje ratingowe zazwyczaj opierają swe oceny na znacznie dokładniejszych informacjach niż powszechnie dostępne na rynku, więc inwestorzy biorąc je pod uwagę w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, ograniczają ryzyko związane z danymi aktywami. Wszystkie te składniki sprawiają, że opinia publiczna darzy agencje ratingowe zaufaniem. Do największych agencji ratingowych można zaliczyć: Standard&Poors, Moody's i Fitch.

Ostatnio jednak powszechne zaufanie do agencji ratingowych zostało poważnie nadszarpnięte przez kryzys związany z kredytami sub-prime na rynku amerykańskich kredytów hipotecznych.

Ratingi długoterminowe nadane według skali międzynarodowej - metodologia według agencji ratingowej Fitch.

Długoterminowe ratingi międzynarodowe określa się również mianem ratingów długoterminowych. Większości emitentów, którym je przydzielono, ratingi te służą jako referencyjne mierniki prawdopodobieństwa niewypłacalności – oficjalnie określane jako rating podmiotu (Issuer Default Rating – IDR).

Istotnym wyjątkiem od tej reguły jest sfera finansów publicznych, gdzie ratingi IDR nie są nadawane, gdyż konwencja rynkowa nastawiona jest na terminowość i nie wprowadza analitycznego rozróżnienia pomiędzy podmiotami a ich zobowiązaniami. Nadany emisji lub papierom wartościowym rating długoterminowy może być wyższy lub niższy niż rating podmiotu, co odzwierciedla względne różnice w oczekiwaniach, co do odzyskania należności. 

Przytoczona tu skala ratingowa odnosi się do ratingów w walucie zagranicznej i w walucie lokalnej:

Poziom inwestycyjny

AAA

Wiarygodność kredytowa na najwyższym poziomie. Ratingi „AAA” oznaczają oczekiwanie
najniższego poziomu ryzyka kredytowego. Nadaje się je wyłącznie w przypadkach wyjątkowo wysokiej zdolności do obsługi zobowiązań finansowych. Jest bardzo mało prawdopodobne, by możliwe do przewidzenia wydarzenia mogły wpłynąć niekorzystnie na taką zdolność.

AA

Bardzo wysoka wiarygodność kredytowa. Ratingi „AA” oznaczają oczekiwanie bardzo niskiego poziomu ryzyka kredytowego. Wskazują na bardzo wysoką zdolność do obsługi zobowiązań finansowych. Wpływ możliwych do przewidzenia wydarzeń na tę zdolność nie jest znacząca.

A

Wysoka wiarygodność kredytowa. Ratingi „A” oznaczają oczekiwanie niskiego poziomu ryzyka kredytowego. Zdolność do obsługi zobowiązań finansowych ocenia się jako silną. Zdolność ta może jednak być bardziej podatna na zmiany czynników lub warunków gospodarczych niż te, którymnadano wyższy rating.

BBB

Dobra wiarygodność kredytowa. Ratingi „BBB” oznaczają aktualnie oczekiwanie niskiego ryzyka kredytowego. Zdolność do obsługi zobowiązań finansowych uznaje się za wystarczającą, jednak jest prawdopodobne, że niekorzystne zmiany w czynnikach i warunkach gospodarczych mogą ją osłabić. To najniższa z kategorii ratingów na poziomie inwestycyjnym.

Poziom spekulacyjny

BB

Poziom spekulacyjny. Ratingi kategorii „BB” wskazują na istnienie możliwości rozwoju ryzyka kredytowego, szczególnie pod wypływem niekorzystnych zmian ekonomicznych w pewnym horyzoncie czasu; jednak, wywiązanie się ze zobowiązań finansowych jest możliwe przy wykorzystaniu dostępnych możliwości biznesowych lub finansowych. Papiery wartościowe tej kategorii nie są zaliczane się do poziomu inwestycyjnego.

B

Poziom wysoce spekulacyjny.

• W odniesieniu do podmiotów i istniejących zobowiązań, ratingi kategorii „B” wskazują na
obecność istotnego ryzyka kredytowego, przy utrzymującym się ograniczonym marginesie
bezpieczeństwa. Zobowiązania finansowe są obecnie obsługiwane, jednak utrzymanie zdolności do dalszej realizacji płatności zależy od utrzymania się korzystnych warunków biznesowych i gospodarczych.

• W odniesieniu do poszczególnych zobowiązań, rating ten może wskazywać zobowiązania nieobsługiwane lub zagrożone, ale z bardzo dużą szansą na ich odzyskanie. Zobowiązaniom takim nadaje się rating odzyskania należności „RR1” (Recovery Rating) – „znakomity”.

CCC

• W odniesieniu do podmiotów i istniejących zobowiązań, ryzyko niewypłacalności jest realne. Zdolność do wywiązania się z zobowiązań finansowych zależy wyłącznie od utrzymania się korzystnych warunków biznesowych i gospodarczych.

• W odniesieniu do poszczególnych zobowiązań, rating ten może wskazywać zobowiązania
nieobsługiwane lub zagrożone z potencjałem do przeciętnej lub dużej szansy ich odzyskania. Jakość kredytową może dodatkowo precyzować przy pomocy modyfikatorów „+”/„-”. Zobowiązaniom takim nadaje się ratingi odzyskania należności „RR2” – „wysoki”, „RR3” – „dobry” lub „RR4” – „przeciętny”.

CC

• W odniesieniu do podmiotów i istniejących zobowiązań, pewien zakres niewypłacalności jest prawdopodobny.
• W odniesieniu do poszczególnych zobowiązań, rating ten może wskazywać zobowiązania nieobsługiwane lub zagrożone, z ratingiem odzyskania należności „RR4” – „przeciętny”, lub „RR5” – „poniżej przeciętnej”.

C

• W odniesieniu do podmiotów i istniejących zobowiązań niewypłacalność jest bardzo
prawdopodobna.
• W odniesieniu do poszczególnych zobowiązań, rating ten może wskazywać zobowiązania nieobsługiwane lub zagrożone z szansą na ich odzyskanie od „poniżej przeciętnej” do „słabej”. Zobowiązaniom takim nadaje się rating odzyskania należności „RR6” – „słaby”.

RD

Rating taki jest wskazaniem, że podmiot nie dokonał należnych płatności (z uwzględnieniem
ustalonych okresów karencji) z tytułu niektórych (z tym, że nie wszystkich) istotnych zobowiązań finansowych, przy czym reguluje wszystkie inne klasy zobowiązań.

D

Określa podmiot lub Państwo, które utraciło zdolność do regulowania swoich wszystkich
zobowiązań finansowych. Niewypłacalność definiuje się jako jeden z poniższych wariantów:
- niedokonywanie przez podmiot terminowej spłaty kapitału oraz/lub odsetek należnych z tytułu zaciągniętych zobowiązań finansowych;

- wniesienie o upadłość, zarząd komisaryczny, likwidację lub inną formę zaprzestania działalności przez podmiot;

lub

- realizowana w warunkach zagrożenia wymuszona wymiana zobowiązań, w ramach której
wierzycielom zaoferowano papiery wartościowe, których warunki są gorsze w porównaniu z
istniejącym zadłużeniem.

Ratingi niewypłacalności nie są nadawane perspektywicznie. W tym kontekście, brak zapłaty z tytułu instrumentu finansowego, którego warunki uwzględniają odroczenie płatności lub okres karencji nie będzie uznany za niewypłacalność, aż do momentu upłynięcia terminu odroczenia lub okresu karencji.

Z chwilą utraty wypłacalności emitentowi nadawany jest rating „D”. Zobowiązania nieobsługiwane lub zagrożone zwykle uzyskują ratingi w kategorii „C” do „B”, zależnie od szans na ich odzyskanie oraz innych istotnych cech. Ponadto, w transakcjach strukturyzowanych, gdzie analiza wykazuje, że dany instrument nieodwracalnie traci na wartości, w takim sensie, że nie można oczekiwać, że w trakcie trwania transakcji dokonana zostanie spłata odsetek oraz/lub rat kapitałowych w całości –
zgodnie z warunkami określonymi w dokumentacji emisji, przy czym nie można uznać za
nieuniknione zaprzestanie obsługi długu (default) – zgodnie z warunkami tejże dokumentacji, obligacji może zostać nadany rating w kategorii „B” lub „CCC-C”.

Utratę wypłacalności określa się w odniesieniu do warunków określonych w dokumentacji emisji. Fitch nadaje ratingi niewypłacalności podmiotu tam, gdzie w sposób uzasadniony ustalono, że nie została dokonana płatność w odniesieniu do istotnego zobowiązania wymagalnego zgodnie z warunkami dokumentacji emisji lub w okolicznościach, w których uznaje się, że rating niewypłacalności podmiotu, spójny z opublikowaną przez Fitch definicją niewypłacalności, jest najodpowiedniejszym ratingiem do nadania.

Ratingi krótkoterminowe nadane według skali międzynarodowej.

Opisana tu skala odnosi się do ratingów nadanych według skali międzynarodowej zarówno
w walucie zagranicznej, jak i lokalnej danego kraju. Ratingi krótkoterminowe obejmują w
przypadku większości zobowiązań okresy krótsze niż 13 miesięcy. W przypadku instrumentów finansów publicznych Stanów Zjednoczonych, ratingi te obejmują okresy do trzech lat, co jestzgodne ze standardami branży, aby odzwierciedlić indywidualną strukturę ryzyka obligacji, not dochodów podatków i obligacji przychodowych, które są powszechnie emitowane na okresy dotrzech lat. W przypadku ratingów krótkoterminowych kładzie się większy nacisk na płynność finansową niezbędną do terminowej realizacji zobowiązań finansowych.

F1

Wiarygodność kredytowa najwyższej jakości. Jest wskazaniem najsilniejszej zdolności do
terminowej obsługi zobowiązań finansowych; z dodanym znakiem „+” oznacza wyjątkowo silną zdolność kredytową.

F2

Dobra wiarygodność kredytowa. Zadowalająca zdolność do terminowej obsługi zobowiązań
finansowych, przy czym margines bezpieczeństwa nie jest tak wielki, jak w przypadku wyższych ratingów.

F3

Wiarygodność kredytowa na zadawalającym poziomie. Zdolność do terminowej obsługi zobowiązańfinansowych jest dostateczna; jednak, zaistnienie niekorzystnych zmian w krótkim horyzoncie czasowym może doprowadzić do obniżenia ratingu do poziomu spekulacyjnego.

B

Poziom spekulacyjny. Minimalna zdolność do terminowej obsługi zobowiązań finansowych oraz podatność na niekorzystne zmiany warunków finansowych i ekonomicznych w bliskiej przyszłości.

C

Wysokie ryzyko niewypłacalności. Występuje realna możliwość niewypłacalności podmiotu.
Zdolność do terminowej obsługi zobowiązań finansowych opiera się wyłącznie na utrzymaniu się korzystnych warunków biznesowych i gospodarczych.

D

Określa podmiot lub państwo, które utraciło zdolność do obsługiwania wszystkich swoich
zobowiązań finansowych.

Wyjaśnienia do długo- i krótkoterminowych ratingów międzynarodowych.

Możliwe jest dodanie do ratingu modyfikatorów „+” lub „-”, które określają status w ramach każdej z poszczególnych kategorii ratingu. Takich modyfikatorów nie dodaje się do kategorii ratingu długoterminowego „AAA”, do kategorii poniżej „CCC”, ani do ratingów krótkoterminowych zwyjątkiem „F1” (modyfikatory +/- stosowane są wyłącznie do określenia emisji kategorii „CCC”, ponieważ emitenci uzyskują rating „CCC” bez zastosowania jakichkolwiek modyfikatorów).

Rating na liście obserwacyjnej: Ratingi umieszcza się na liście obserwacyjnej celem powiadomienia inwestorów, że zachodzi uzasadnione prawdopodobieństwo zmiany ratingu, z podaniem prawdopodobnego kierunku takiej zmiany. W tym celu wyraża się wskazanie „pozytywne”, reprezentujące możliwość podwyższenia ratingu, „negatywne”, reprezentujące możliwość obniżenia ratingu, lub „ewoluujące”, jeśli rating może zostać podwyższony, obniżony lub utrzymany. Z reguły sytuacja ratingu pod obserwacją nie trwa długo.

Perspektywa ratingu: Perspektywa jest wskazaniem generalnego kierunku, w jakim dany rating będzie prawdopodobnie zmierzać na przestrzeni jednego do dwóch lat. Perspektywa ratingu może być pozytywna, stabilna lub negatywna. Pozytywna lub negatywna perspektywa ratingu nie jest wskazaniem, że zmiana ratingu jest pewna. Także ratingi o stabilnej perspektywie mogą podlegać podwyższeniu lub obniżeniu, jeśli okoliczności takie działanie uzasadniają. W pewnych okolicznościach agencja ratingowa może nie być w stanie zidentyfikować fundamentalnego trendu.

W takich przypadkach perspektywa ratingu może zostać określona jako ewoluująca.

Ratingi programów odnoszą się wyłącznie do standardowych emisji realizowanych w ramach danego programu. Ratingi te nie dotyczą wszystkich emisji zrealizowanych w ramach danego programu emisyjnego. W szczególności, ratingi emisji niestandardowych, np. powiązanych z ryzykiem stron trzecich lub zmianami wartości określonego indeksu mogą odbiegać od ratingu programu, w ramach którego występują.

Zobowiązania o zmiennej stopie procentowej oraz inne papiery wartościowe zawierające np. opcję „put” lub inną, podobną cechę umożliwiającą żądanie realizacji uzyskują podwójny rating, taki jak „AAA/F1+”. Pierwszy rating odzwierciedla zdolność do realizacji płatności w długim terminie z tytułu kapitału i odsetek, podczas gdy drugi odzwierciedla zdolność do respektowania cechy zobowiązania odnoszącej się do żądania jego realizacji w całości i w wymaganym terminie.

Artykuł został przygotowany na podstawie materiałów własnych i agencji ratingowej Fitch Polska.