Od kilku miesięcy trwa powrót inwestorów na giełdę warszawską; po kilku miesiącach turbulencji wreszcie zapanował optymizm. Indeks warszawskiej giełdy WIG zanotował wzrost rzędu 92% (103,13% w skali roku) od najniższego poziomu w lutym 2009 do chwili obecnej (styczeń 2010), WIG20 wzrósł o ok. 83% (92,90% w stosunku rocznym)! Podobnie fundusze akcyjne ponownie przynoszą pokaźne zyski.

Nic więc dziwnego, że drobni inwestorzy, którzy nie chcą albo nie posiadają wiedzy aby samodzielnie inwestować na giełdzie, postanowili gremialnie "przeprosić" się z funduszami inwestycyjnymi i chcą ponownie powierzyć im swoje oszczędności. Z dużym prawdopodobieństwem można założyć, że w tej grupie są również osoby które nie posiadają żadnej wiedzy o funduszach.

Dlatego warto sobie przypomnieć lub poznać system opłat, wiążących się z inwestycjami w fundusze. Z pewnością pozwoli to uniknąć nieporozumień i niepotrzebnych, przykrych niespodzianek.

Prowizja na "wejściu" i na "wyjściu"

Opłata dystrybucyjna, nazywana częściej prowizją, pobierana jest gdy rozpoczynamy przygodę z funduszem czyli przy zakupie jednostek uczestnictwa (z góry).

Liczona jest w procentach, a jednostki funduszu, od których jest pobierana nazywane są "jednostkami typu A". To też najczęstszy sposób pozyskiwania prowizji z jakim się spotkamy.

Typ A różni się od typu B tym, że przy tych drugich opłata dystrybucyjna pobierana jest dopiero, gdy sprzedajemy jednostki (czyli gdy je umarzamy).

Możemy spotkać się także z typem C - tzn. mieszanym, gdzie część prowizji płatna jest po wpłacie, a część przy umorzeniu.

Wysokość prowizji jest uzależniona od wysokości naszej wpłaty. Zasada jest prosta - im wyższa wpłata, tym prowizja niższa. Jeśli zaś posiadamy jednostki typu B, gdzie opłata jest pobierana dopiero przy ich sprzedaży, to naliczana od sumy przez nas wpłacanych pieniędzy.

Jeśli na przykład klient wpłaca kwotę poniżej 5 tys. zł., to opłata dystrybucyjna wyniesie np. 4%, ale jeśli wpłaca co najmniej 100 tys. opłata ta może wynosić już tylko np. 0,50%.

Różne traktowanie wynika z tego, że prawo dopuszcza zróżnicowanie opłat w zależności od typu inwestora.

Przy funduszach obligacji i innych bezpiecznych produktach inwestycyjnych opłaty są niższe. Im większa zaś możliwość zysków, tym większe opłaty. Najwięcej zatem płacimy przy funduszach akcyjnych.

Opłaty za zarządzanie

Poza prowizją Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych, w którego fundusz zdecydowaliśmy się zainwestować, pobierze od nas także opłatę za zarządzanie. Ta opłata pobierana jest z aktywów całego funduszu, nie zaś jak w przypadku prowizji bezpośrednio z kont właścicieli jednostek. Opłatę za zarządzanie nalicza się rocznie, a nie przy każdej transakcji jak prowizja. 

Minimalne pierwsze wpłaty

Fundusze inwestycyjne wprowadziły barierę minimalnej pierwszej wpłaty. To jak duża musi być wpłata zależy nie tylko od poszczególnych towarzystw zarzadzających funduszami, lecz również od rodzaju wybranego funduszu w ramach jednego towarzystwa. Z reguły minimalne wpłaty na fundusze obligacyjne czy rynku pieniężnego są mniejsze od minimalnych wpłat na fundusze inwestujące za granicą czy w akcje. Przedział minimalnej pierwszej wpłaty na ogół kształtuje się w przedziale 100-1000 złotych dla funduszy nominowanych w złotówce, dla funduszy denominowanych w euro przedział minimalnej wpłaty kształtuje się w granicach 100-4000 złotych. Kolejne wpłaty do funduszu (bez względu na to w co inwestuje) mogą być mniejsze - z reguły minimalnym progiem jest kwota 50 złotych.

Oczywiście, jak w wszędzie, są wyjątki od reguły - bywają fundusze w których minimalna pierwsza wpłata to np. kwota 80.000 zł, a kolejne nie mogą być mniejsze niż 5.000 złotych.

Gdzie tanio, gdzie drogo?

Opłaty dystybucyjne

Na początku 2010 prowizje większości funduszy kształtowały się w następujących przedziałach:

fundusze akcyjne 3% - 5%,
fundusze zrównoważone 1% - 5%,
fundusze stabilnego wzrostu 0% - 4%,
fundusze obligacji 0% - 3%,
fundusze rynku pieniężnego 0% do 2%,
fundusze obligacji zagranicznych 0.5% - 5.5%
fundusze akcji zagranicznych 1.5% - 5.5%
fundusze aktywnej alokacji 2% - 5.5%
fundusze specjalistyczne 0% - 5.5%

Wysokość prowizji podawana jest zazwyczaj w formie "widełek" i oznacza, że podane wielkości odnoszą się do wpłat najniższych kwot, z określonego przedziału np. od 0 zł do 3.000 zł. W przypadku wpłacenia większej kwoty fundusze proponują niższą opłatę.

Zdarza się, że w ramach promocji jeden lub wszyscy dystrybutorzy danego funduszu/funduszy rezygnuje/ją na określony czas z pobierania opłaty dystrybucyjnej.

Jeszcze dalej poszedł mBank, który zrezygnował zupełnie z opłat dystrybucyjnych za wszystkie fundusze w swoim Supermarkecie Funduszy Inwestycyjnych. Na czym w takim razie zarabia? Pośrednicy oprócz prowizji otrzymują też część opłaty za zarządzanie. Tak jest też w przypadku mBanku.

Opłaty za zarządzanie

Opłata za zarządzanie kształtuje się w przedziale 2% - 4%, natomiast dla funduszy obligacji i rynku pieniężnego wynosi ona 0,5% - 2%. Należy dodać, że są fundusze, które nie pobierają opłat za zarządzanie jak i pobierają opłaty znacznie powyżej podanych przedziałów.

O czym pamiętać wybierając fundusz?

Wybierając fundusz musimy więc nie tylko sprawdzić wyniki jakie osiągał w przeszłości, i jego strategię inwestycyjną (która jest dostępna na stronie internetowej towarzystwa), ale również poziom opłaty dystrybucyjnej i opłaty za zarządzanie. Pamiętać równiez należy, że im więcej wpłacamy pieniędzy i im dłużej będziemy utrzymywac naszą inwestycję tym opłaty mogą być niższe.