Poradnik ten przygotowany został z myślą o indywidualnych inwestorach pragnących ulokować swoje oszczędności w detalicznych obligacjach skarbowych. Nie będę tu poruszał kwestii związanych z horyzontem czasowym inwestycji ani z problemem dywersyfikacji ryzyka. Podstawowym zadaniem tej publikacji jest objaśnienie czytelnikowi formalności związanych z kupnem i obrotem skarbowymi papierami wartościowymi.

OBLIGACJE DETALICZNE

Na początku potencjalny inwestor musi zdecydować czy obligacje chce kupić na rynku pierwotnym, czy na rynku wtórnym. Istotą rynku pierwotnego jest kupno papieru wartościowego bezpośrednio od jego emitenta, czyli Skarbu Państwa. Jeśli zdecyduje się na rynek pierwotny, zasadniczo „skazany” zostanie na kupno tzw. obligacji detalicznych. Obligacje detaliczne dzielą się na oszczędnościowe i rynkowe, a żeby zostać posiadaczem takich obligacji nie trzeba mieć rachunku maklerskiego ani rachunku bankowego; minimalna kwota dostępnego nominału to 100 złotych. 

Obligacje oszczędnościowe – są skierowane przede wszystkim do osób fizycznych; z obrotu nimi wykluczono wszelkie instytucje finansowe – jedynym ich nabywcą, zgodnie z wolą emitenta, mają być drobni inwestorzy. Obligacje te nie są notowane na giełdzie czy innym rynku o cechach giełdy, mogą natomiast być przedmiotem obrotu na rynku wtórnym nieregulowanym na podstawie umowy sprzedaży lub darowizny.

Obligacje oszczędnościowe są emitowane co miesiąc i sprzedawane zawsze po cenie równej wartości nominalnej, tj. 100 zł.

Do obligacji oszczędnościowych zalicza się obligacje dwuletnie (oznaczenie DOS), czteroletnie (COI) oraz dziesięcioletnie (EDO).

Przykład 1:

Załóżmy, że inwestor dysponujący kwotą 10.000 złotych postanowił kupić dwuletnie obligacje oszczędnościowe (DOS) w dniu 21 stycznia 2008 r. Emisja obligacji dwuletnich odbywa się co miesiąc. Każda emisja obligacji posiada swój symbol, określający rodzaj obligacji, miesiąc i rok wykupu, i tak obligacje dwuletnie sprzedawane w styczniu 2008 r. to DOS0110, gdzie: DOS to symbol obligacji (skrót od Dwuletnie Oszczędnościowe Stałoprocentowe), 01 - miesiąc wykupu (styczeń), 10 - rok wykupu, (2010 r.). Ponieważ dzienna cena sprzedaży dla obligacji oszczędnościowych jest stała i w każdym dniu zakupu wynosi 100 złotych, to inwestor za swoje 10.000 zł może nabyć w dniu 21 stycznia 2008 r. 100 sztuk obligacji typu DOS0110.

Oprocentowanie obligacji jest znane z góry i dla tej serii obligacji wynosi 5.5%, z roczną kapitalizacją. Wypłata odsetek następuje po dwu latach.
W pierwszym roku (w pierwszym okresie odsetkowym) oprocentowanie jest naliczane od wartości nominalnej jednej obligacji, a w drugim roku (drugi okres odsetkowy) od wartości nominalnej powiększonej o odsetki naliczone po zakończeniu pierwszego okresu odsetkowego. Stałe oprocentowanie sprawia, że kupujący obligacje dwuletnie już w momencie zakupu zna wysokość odsetek, jakie otrzyma po dwóch latach oszczędzania.

Korzystając z tablic odsetkowych na stronie www.obligacjeskarbowe.pl lub z kalkulatora: http://www.doradcafinansowy.pl/kalkulatory/kalkulator-wartosci-przyszlej-sumy-pienieznej-przy-rocznej-kapitali.html, łatwo obliczyć, że po dwóch latach powinniśmy dostać kwotę 111,30 (100 zł – kapitał i 11,30 – odsetki). Wypłata odsetek i kapitału zostanie dokonana dokładnie 2 lata po dacie naszej inwestycji, tj. 21 stycznia 2010 roku.

Ważne – należy pamiętać, że od otrzymanych odsetek musimy zapłacić podatek od zysków kapitałowych, tzw. podatek Belki. W tej sytuacji kwota odsetek zostanie pomniejszona o 19 procent, czyli w rezultacie otrzymamy, po zapłaceniu podatku, kwotę 9,15 zł [11,30*(1-0,19)=11,30*0,81=9,15].

Reasumując: inwestując kwotę 100 w dwuletnie obligacje oszczędnościowe z wykupem w styczniu 2010 roku, ze stałym oprocentowaniem 5.5% i roczną kapitalizacją, po dwu latach otrzymamy kwotę 109,15 złotych. W tej sytuacji możemy się pokusić o policzenie rzeczywistej rocznej stopy zwrotu na naszej inwestycji; będzie ona wynosiła 4,47%.

Przykład 2:

Załóżmy, że tym razem inwestor dysponujący kwotą 10.000 złotych postanowił kupić czteroletnie obligacje oszczędnościowe (COI) w dniu 21 stycznia 2008 r. Emisja obligacji czteroletnich odbywa się co miesiąc. Każda emisja obligacji posiada swój symbol, określający rodzaj obligacji, miesiąc i rok wykupu, i tak obligacje czteroletnie sprzedawane w styczniu 2008 r. to COI0110, gdzie: COI to symbol obligacji (skrót od Czteroletnie Oszczędnościowe Indeksowane), 01 - miesiąc wykupu (styczeń), 12 - rok wykupu, (2012 r.).

Ponieważ dzienna cena sprzedaży dla obligacji oszczędnościowych jest stała i w każdym dniu zakupu wynosi 100 złotych, to inwestor za swoje 10.000 zł może nabyć w dniu 21 stycznia 2008 r. 100 sztuk obligacji typu COI0112.

Obligacje czteroletnie są obligacjami o zmiennym oprocentowaniu uzależnionym od poziomu inflacji. Oprocentowanie opiera się na poziomie inflacji w danym roku oraz marży odsetkowej. Marża jest dla posiadacza obligacji gwarancją, że zwrot z inwestycji będzie zawsze wyższy od inflacji. Obligacje czteroletnie mają cztery okresy odsetkowe. Odsetki są wypłacane właścicielowi obligacji po każdym pełnym roku oszczędzania.

Obligacje o symbolu COI0112 są oprocentowane na poziomie 6,25% w pierwszym rocznym okresie odsetkowym. Korzystając z tablic odsetkowych na stronie www.obligacjeskarbowe.pl wiemy, że dokładnie po roku (tj. 21 stycznia 2009 roku) od zainwestowanych 100 złotych dostaniemy 6,25 zł w postaci odsetek. Oczywiście musimy wziąć pod uwagę podatek od dochodów kapitałowych, (tzw. podatek Belki), który pomniejsza nasz dochód o 19 % - w rezultacie po potrąceniu podatku dostaniemy kwotę 5,06 złotych [6,25*(1-0,19)=6,25*0,81=5,06], a to oznacza, że nasza stopa zwrotu po pierwszym okresie odsetkowym będzie równa 5,06%.

Oprocentowanie kolejnych okresów odsetkowych będzie zależało od poziomu inflacji w kolejnych latach.

Przykład 3:

Inwestor dysponujący kwotą 10.000 złotych postanawia kupić dziesięcioletnie obligacje oszczędnościowe (EDO) w dniu 21 stycznia 2008 r. Emisja obligacji dziesięcioletnich również odbywa się co miesiąc (co oznacza, że sprzedaż trwa od dnia 1 do ostatniego dnia każdego miesiąca). Każda emisja obligacji posiada swój symbol, określający rodzaj obligacji, miesiąc i rok wykupu, i tak obligacje dziesięcioletnie sprzedawane w styczniu 2008 r. to EDO0118, gdzie: EDO to symbol obligacji (skrót od Emerytalne Dziesięcioletnie Oszczędnościowe), 01 - miesiąc wykupu (styczeń), 18 - rok wykupu (2018 r.).

Ponieważ dzienna cena sprzedaży dla obligacji oszczędnościowych jest stała i w każdym dniu zakupu wynosi 100 złotych, to inwestor za swoje 10.000 zł może nabyć w dniu 21 stycznia 2008 r. 100 sztuk obligacji typu EDO0118.

Obligacje dziesięcioletnie są obligacjami o zmiennym oprocentowaniu, z roczną kapitalizacją odsetek. W pierwszym, rocznym okresie odsetkowym oprocentowanie jest naliczane od wartości nominalnej jednej obligacji, a w kolejnych latach - od wartości nominalnej powiększonej o odsetki naliczone po zakończeniu poprzedniego okresu odsetkowego. Wypłata odsetek następuje dopiero po dziesięciu latach, po zakończeniu całej inwestycji.

Zmienne oprocentowanie obligacji EDO jest uzależnione od wskaźnika inflacji i stanowi w danym roku sumę stopy inflacji za 12 miesięcy poprzedzających dany okres oraz ustalonej marży odsetkowej. Marża jest dla posiadacza obligacji gwarancją, że zwrot z inwestycji będzie zawsze wyższy od inflacji. Posiadanie obligacji zapewni zatem powiększenie siły nabywczej zainwestowanego kapitału.

Obligacje o symbolu EDO0118 są oprocentowane na poziomie 6,75% w pierwszym rocznym okresie odsetkowym. Korzystając z tablic odsetkowych na stronie www.obligacjeskarbowe.pl wiemy, że dokładnie po roku (tj. 21 stycznia 2009 roku) od zainwestowanych 100 złotych dostaniemy 6,75 zł w postaci odsetek. W kolejnym okresie odsetkowym, odsetki naliczanie już nie od 100 złotych, ale od kwoty 106,75.

Zwrot kapitału i narosłych odsetek nastąpi dokładnie 10 lat po dacie naszej inwestycji tj. 21 stycznia 2018 roku.

Obligacje rynkowe – podobnie jak obligacje oszczędnościowe, również i te obligacje skierowano do ograniczonego kręgu inwestorów – głównie osób fizycznych.

Obligacje rynkowe są sprzedawane w trzymiesięcznych emisjach – jednak w odróżnieniu od obligacji oszczędnościowych - zawsze po dziennej cenie sprzedaży odpowiadającej cenie emisyjnej powiększonej o wartość odsetek przypadających na dany dzień sprzedaży.

Najważniejszą cechą tych obligacji jest możliwość obrotu nimi na Giełdzie Papierów Wartościowych - za pośrednictwem biur maklerskich dla posiadaczy rachunków papierów wartościowych lub możliwość sprzedaży bezpośrednio z rachunku rejestrowego dla tych, którzy nie posiadają rachunku inwestycyjnego.

Od maja 2005 r. obligacje rynkowe są notowane nie tylko na Giełdzie Papierów Wartościowych, ale także na rynku regulowanym prowadzonym przez MTS CeTO S.A. (dotyczy to obligacji wyemitowanych od maja 2005 r., a więc TZ0508 i wszystkich kolejnych emisji trzylatek oraz emisji pięciolatek od SP0610 do SP1210). Ponadto mogą być przedmiotem obrotu na rynku wtórnym nieregulowanym na podstawie umów sprzedaży lub darowizny.

Do obligacji rynkowych zalicza się obligacje trzyletnie i pięcioletnie.

Przykład 4:

Dla odróżnienia załóżmy, że inwestor dysponujący kwotą 10.000 złotych postanowił kupić trzyletnie obligacje rynkowe (TZ) w dniu 21 stycznia 2008 r. Emisja obligacji trzyletnich odbywa się co trzy miesiące (w lutym, maju, sierpniu i listopadzie). Każda emisja obligacji posiada swój symbol, określający rodzaj obligacji, miesiąc i rok wykupu, i tak obligacje trzyletnie dostępne w sprzedaży w styczniu 2008 r. to TZ1110, gdzie: TZ to symbol obligacji (skrót od Trzyletnie Zmiennoprocentowe), 11 - miesiąc wykupu (listopad), 10 - rok wykupu, (2010 r.). Obligacje tej serii pozostają w sprzedaży od 02.11.2007 do 31.01.2008 r.

Wartość nominalna jednej obligacji wynosi 100 zł. W pierwszym dniu sprzedaży obligacje sprzedawane są po cenie emisyjnej. W kolejnych dniach cena emisyjna obligacji jest powiększana o wartość naliczonych odsetek.

dzienna cena sprzedaży = cena emisyjna + wartość odsetek naliczonych od wartości nominalnej.

Obligacje trzyletnie są obligacjami o zmiennym oprocentowaniu aktualizowanym co sześć miesięcy.
Oprocentowanie jest ustalane na podstawie wskaźnika WIBOR 6M, a naliczone odsetki są wypłacane właścicielowi obligacji co pół roku. Zmienne oprocentowanie zawsze odzwierciedla bieżące tendencje rynkowe i chroni nabywców przed gwałtownymi zmianami wskaźników finansowych.

Obligacje serii TZ1110 są oprocentowane na poziomie 4,95% w pierwszym okresie odsetkowym, wypłata odsetek następuje co pół roku.

Ponieważ dzienna cena sprzedaży jest sumą ceny emisyjnej i wartości narosłych odsetek, potencjalny inwestor musi skorzystać z tablic odsetkowych na stronie www.obligacjeskarbowe.pl, lub skorzystać z kalkulatora odsetkowego i wyliczyć cenę obowiązującą na 21 stycznia 2008. W naszym wypadku narosłe odsetki na dzień 21.01.2008 wynoszą 1,09, co oznacza, że dzienna cena sprzedaży jest równa 101,09 (100+1,09=101,09).

Inwestor dysponujący kwotą 10 tysięcy złotych może kupić 98 sztuk obligacji (10.000/101,09=98,92). Wyda na nie 9.906,82 złote. Gdyby jednak chciał kupić sto sztuk obligacji, musiałby wydać 10.109 złotych.

Pół roku po dacie emisji (data emisji – 2 listopada 2007), tj. 2 maja 2008 nastąpi wypłata odsetek. Od każdych 100 zł. zainwestowanych w obligacje, inwestor otrzyma 2,48 zł. Oczywiście należy pamiętać, że pobrany zostanie podatek Belki, a inwestor faktycznie otrzyma kwotę 2,01.

Skarbowe obligacje oszczędnościowe (oszczędnościowe i rynkowe) można kupić w:

• 978 wyznaczonych oddziałach PKO Banku Polskiego w całym kraju (w godzinach pracy - od poniedziałku do piątku najpóźniej do godz. 19.00);

• 34 Punktach Obsługi Klientów Domu Maklerskiego PKO BP (w godzinach pracy - od poniedziałku do piątku najpóźniej do godz. 19.00).

oraz za pośrednictwem:

• internetu w pod adresem: www.zakup.obligacjeskarbowe.pl oraz www.inteligo.pl

• infolinii: 0 801 310 210 (opłata jak za połączenie lokalne) lub 0 prefiks 81 535 66 55. Serwis telefoniczny jest czynny od poniedziałku do soboty od godziny 8.00 do 20.00 z wyjątkiem dni świątecznych.

Płatności za obligacje można dokonać:

• gotówką,
• przelewem na rachunek bankowy,
• środkami uzyskanymi z wykupu obligacji przez Skarb Państwa (zamiana wykupywanych obligacji na nowe).

Dodatkową korzyścią dla klientów jest możliwość obsługi obligacji nabytych po 1 sierpnia 2003r. (wykup, przedterminowy wykup, wypłata odsetek, zamiana) w dowolnej placówce PKO Banku Polskiego prowadzącej sprzedaż i obsługę obligacji, niekoniecznie w tej, w której dokonano zakupu.

Terminy sprzedaży obligacji oraz wszelkie inne warunki dotyczące danej emisji obligacji, są zawsze zawarte w listach emisyjnych Ministra Finansów. Listy emisyjne są dostępne w placówkach PKO Banku Polskiego, na stronie internetowej www.obligacjeskarbowe.pl oraz na stronie internetowej Ministerstwa Finansów www.mf.gov.pl/obligacje.
 

Wcześniejszy wykup.

Jedną z najważniejszych zalet tej formy oszczędzania jest płynność, polegająca na możliwości wycofania się z inwestycji przed terminem wykupu obligacji.

W przypadku obligacji oszczędnościowych, (czyli dwu-, cztero- i dziesięcioletnich), ich właściciel może przedstawić dowolną liczbę posiadanych obligacji do przedterminowego wykupu.

W tym celu posiadacz obligacji powinien złożyć odpowiednią dyspozycję w jednym z Punktów Sprzedaży Obligacji, podając jednocześnie numer swojego rachunku bankowego, na który mają być przelane środki z tytułu obligacji. Jeżeli nabywca obligacji posiada uaktywniony dostęp do systemów teleinformatycznych (telefon i internet), może także tą drogą przedstawić je do wykupu. Wypłata świadczenia nastąpi po upływie 5 dni roboczych od dnia złożenia dyspozycji.

Ważne: Ministerstwo Finansów co prawda przyznaje posiadaczowi obligacji prawo wezwania emitenta do przedterminowego wykupu obligacji, nie wcześniej jednak niż po upływie jednego miesiąca od dnia sprzedaży danej obligacji i nie później niż na jeden miesiąc przed dniem jego wykupu. Co więcej pobierana jest wówczas opłata w wysokości 1 złotego od każdej obligacji, co obniża ostateczną rentowność całej inwestycji.

W przypadku obligacji rynkowych (trzyletnich) ten problem nie istnieje – można obracać nimi na Giełdzie Papierów Wartościowych, za pośrednictwem biur maklerskich dla posiadaczy rachunków papierów wartościowych. Dla tych, którzy nie posiadają rachunku inwestycyjnego istnieje możliwość sprzedaży obligacji rynkowych bezpośrednio z rachunku rejestrowego.

Inwestor, który nabył obligacje bezpośrednio od emitenta, i posiada rachunek inwestycyjny w biurze maklerskim, może je tam zdeponować. Musi przedstawić jedynie oryginał potwierdzenia nabycia obligacji. W chwili zdeponowania papierów, inwestor może składać zlecenie sprzedaży. Pamiętać należy, że na Giełdzie Papierów Wartościowych rozliczenie transakcji na obligacjach skarbowych następuje dwa dni robocze po dacie złożenia zlecenia.

Zamiana.

Zamiana to możliwość przedłużenia oszczędzania, polegająca na zaliczeniu wierzytelności z wykupu na poczet ceny zakupu nabywanych obligacji nowej emisji. Jest to zatem zakup nowych obligacji za środki uzyskiwane z wykupywanej emisji obligacji.

Warunkiem nabycia obligacji w drodze zamiany jest złożenie stosownej dyspozycji zakupu przez właściciela bądź pełnomocnika, w terminie określonym w Liście emisyjnym nabywanej obligacji.

Wartość obligacji nabywanych w drodze zamiany nie może przewyższać wysokości wierzytelności z tytułu obligacji przedkładanych do wykupu, po uwzględnieniu należnego podatku dochodowego.

Różnica między wartością wierzytelności z tytułu wykupu obligacji, a wartością nabywanych w drodze zamiany obligacji jest przekazywana w dniu wykupu na wskazany rachunek bankowy, zaś w przypadku braku wskazania rachunku - dostępna do wypłaty w kasie dowolnego Punktu Sprzedaży Obligacji. W przypadku obligacji zdeponowanych na rachunku papierów wartościowych - różnica między wartością wierzytelności z tytułu wykupu obligacji, a wartością nabywanych w drodze zamiany obligacji jest przekazywana na rachunek pieniężny prowadzony do rachunku papierów wartościowych na którym zdeponowano obligacje. Złożenie dyspozycji zamiany nie jest powiązane z żadnym dodatkowym kosztem dla klienta.
Dyspozycja zakupu obligacji w drodze zamiany jest nieodwołalna.

Dyspozycję zamiany obligacji można złożyć:

• w dowolnym Punkcie Sprzedaży Obligacji (system działa w odmiejscowieniu - nie ma więc znaczenia, gdzie nastąpił zakup "starych" obligacji, które będą podlegać zamianie na "nowe".);
• za pośrednictwem Internetu, pod adresem www.zakup.obligacjeskarbowe.pl lub www.inteligo.pl
• przez telefon: 0 801 310 210 (opłata jak za połączenie lokalne) albo 0 801 535 66 55 (z zagranicy lub przez telefon komórkowy);
• w domu maklerskim, w którym właściciel obligacji posiada rachunek papierów wartościowych, na którym są zapisane obligacje.

System działa w odmiejscowieniu - nie ma więc znaczenia, gdzie nastąpił zakup "starych" obligacji, które będą podlegać zamianie na "nowe".

Cena zamiany może być równa, wyższa bądź niższa od wartości nominalnej obligacji, jednak nie wyższa od ceny sprzedaży obligacji obowiązującej w pierwszym dniu oferty.
Cena zamiany dla poszczególnej emisji obligacji jest każdorazowo określana w Liście emisyjnym oraz podawana do publicznej wiadomości za pośrednictwem Internetu na stronach www.obligacjeskarbowe.pl i www.mf.gov.pl/obligacje oraz Punktach Sprzedaży Obligacji.

KORZYŚCI WYNIKAJĄCE Z ZAMIANY OBLIGACJI

• Atrakcyjna cena - dla osób dokonujących zamiany obligacji przewidziane jest dyskonto gwarantujące cenę zamiany niższą od ceny sprzedaży.
• Wygoda - zamiana zapewnia bezgotówkowy zakup nowych obligacji.
• Bez opłat i prowizji - złożenie dyspozycji zamiany nie jest związane z żadnym dodatkowym kosztem dla klienta.
• Oszczędność czasu - klient dokonując zakupu obligacji w drodze zamiany zyskuje czas, który zwykle jest poświęcony na dokonanie przelewów z jednego rachunku na drugi.

Więcej informacji na temat obligacji skarbowych znajdziesz w dziale Produkty Finansowe - kliknij TU.