Poradnik ten przygotowany został z myślą o indywidualnych inwestorach pragnących ulokować swoje oszczędności w hurtowych obligacjach skarbowych. Podstawowym zadaniem tej publikacji jest objaśnienie czytelnikowi formalności związanych z kupnem i obrotem skarbowymi papierami wartościowymi, które inwestor indywidualny może kupić, w odróżnieniu od obligacji detalicznych, tylko i wyłącznie na Giełdzie Papierów Wartościowych. Nie będę tu poruszał kwestii związanych z horyzontem czasowym inwestycji ani z problemem dywersyfikacji ryzyka.

Obligacje hurtowe.

Obligacje hurtowe są oferowane od czerwca 1992 r. Prawo do ich nabycia mają zarówno rezydenci jak i nierezydenci, osoby fizyczne i prawne, ale w przetargach mogą brać udział tylko podmioty będące uczestnikami Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych czyli np. biura maklerskie, czy banki.

Oznacza to mniej więcej tyle, że drobni inwestorzy mogą kupić obligacje hurtowe jedynie na rynku wtórnym, tzn. na Giełdzie Papierów Wartościowych. Muszą posiadać rachunek papierów wartościowych w którymś z biur maklerskich.

Wszystkie obligacje hurtowe są papierami wartościowymi na okaziciela, emitowane są w formie zdematerializowanej. Rozliczaniem i przechowywaniem obligacji hurtowych zajmuje się Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Nominał tych obligacji wynosi 1000 złotych, wszystkie trafiają do obrotu na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych.

Przed przystąpieniem do omawiania różnych typów skarbowych obligacji hurtowych musimy zapoznać się z kilkoma istotnymi, technicznymi aspektami hurtowych obligacji skarbowych:

1. Wszystkie dane dotyczące cen obligacji skarbowych można znaleźć na stronie GPW: kliknij tu; należy przy tym pamiętać, że ceny te są podawane z 15 minutowym opóźnieniem. W przypadku zawierania transakcji na giełdzie, należy skontaktować się z własnym biurem maklerskim w celu otrzymania obowiązującej ceny.

2. Dane szczegółowe dotyczące poszczególnych obligacji, takie jak termin wykupu, kupon, tabele odsetkowe, kalendarz emisji, listy emisyjne itp. można znaleźć na stronie Ministerstwa Finansów: kliknij tu.

3. Kalkulator do obliczania rentowności obligacji o stałym kuponie można pobrać tu: Kalkulator rentowności.

4. Cena "czysta" i cena "brudna" - otóż w przypadku obligacji o stałym oprocentowaniu mówi się o dwóch kategoriach ceny (wartości). Pierwsza z nich to cena bez uwzględnienia odsetek, które narosły od momentu ostatniej płatności, nazywana również ceną "czystą" (clean price). Druga kategoria to cena z uwzględnieniem narosłych odsetek od ostatniej płatności odsetek, nazywana też ceną skumulowaną lub ceną "brudną" (dirty price). Zachodzi przeto zależność:

Cena "brudna" = cena "czysta" + odsetki narosłe od ostatniej płatności.

Cena "brudna" jest zawsze większa od ceny "czystej", z wyjątkiem sytuacji, w której obie te ceny są równe, a to ma miejsce w pierwszym dniu okresu odsetkowego.

WAŻNE: aby obliczyć rentowność obligacji przy pomocy kalkulatora podanego wyżej, ZAWSZE używamy ceny "czystej". Również przy składaniu zleceń kupna/sprzedaży obligacji z limitem ceny, zawsze musimy podać cenę "czystą". Biuro maklerskie samo obliczy należne odsetki i pobierze lub uzna rachunek klienta kwotą będącą sumą ceny czystej i narosłych odsetek. Należy więc przy składaniu zlecenia kupna pamiętać aby zgromadzone środki na rachunku uwzględniały również kwotę odsetek.

5. Rentowność do wykupu, którą można obliczyć za pomocą pliku do ściągnięcia (ale również za pomocą kalkulatora finansowego czy arkuszy kalkulacyjnych) jest to stopa dochodu, jaką uzyska inwestor, który kupi obligacje po cenie P, przetrzyma je do terminu wykupu, przy założeniu, że odsetki będą reinwestowane dokładnie według tej stopy dochodu.
Jeśli rentowność do wykupu obligacji stałokuponowej jest równa np 5 %, będzie to oznaczało, że obligacja będzie przynosiła nam rocznie dochód w wysokości 5%, przy założeniu jednak, że otrzymywane odsetki będą reinwestowane właśnie po stopie równej 5%.

6. Dzień ustalenia prawa do odsetek - rozumie się przez to dzień, na który ustala się podmioty uprawnione do otrzymania, w dniu wymagalności, świadczeń z tytułu wykupu obligacji lub odsetek oraz wielkości tych świadczeń. Innymi słowy, jest to dzień na który trzeba być właścicielem obligacji, aby w dniu wymagalności mieć prawo do otrzymania należnych odsetek. Ministerstwo Finansów w listach emisyjnych określa daty ustalenia praw dla każdej z serii obligacji; zazwyczaj jest to kilka dni przed datą płatności odsetek. Nabycie obligacji tuż po dacie ustalenia praw do odsetek, powoduje, że taki inwestor nie ma prawa do otrzymania odsetek w dniu ich najbliższej płatności. 

7. Choć minimalny nominał obligacji to 1.000 złotych, to jednak na Giełdzie Papierów Wartościowych przyjęto formułę według której cenę podaje się w relacji za 100 złotych wartości nominalnej, np. 98,75 za 100 zł.

8. Transakcje na obligacjach na GPW rozliczane są dwa dni robocze po dacie zawarcia transakcji.

Aktualnie w ofercie znajduje się pięć rodzajów obligacji hurtowych:

- obligacje dwuletnie zerokuponowe (OK),

- obligacje pięcioletnie o stałym oprocentowaniu (PS),

- obligacje dziesięcioletnie o stałym oprocentowaniu (DS),

- obligacje dziesięcioletnie o zmiennym oprocentowaniu (DZ).

- obligacje dwudziestoletnie i trzydziestoletnie o stałym oprocentowaniu (WS)

Obligacje dwuletnie zerokuponowe (OK).

W przypadku tych obligacji, nazwa pochodzi od zerowego kuponu czyli zerowej wartości odsetek, ponieważ ten rodzaj obligacji jest nieoprocentowany i żadne odsetki nie przysługują ich posiadaczowi. W dniu wykupu obligacji, ich posiadacz otrzymuje kwotę równą ich wartości nominalnej. Rentowność tych obligacji wynika ze sposobu ich sprzedaży - z dyskontem, czyli po cenie niższej od wartości nominalnej. Jest to zatem ten sam sposób oprocentowania, co w przypadku bonów skarbowych. Niewątpliwą zaletą tych papierów jest fakt, że oprocentowanie to nabywca dostaje niejako z góry - płacąc mniejszą cenę za nominał - bo już w momencie zakupu obligacji. Dzięki temu, że Ministerstwo Finansów czesto sprzedaje dwulatki na przetargach, w obrocie znajdują się obligacje z terminami zapadalności od 1 miesiąca do dwóch lat. Są to obligacje:

- OK0709 termin zapadalności 25.07.2009
- OK0710 termin zapadalności 25.07.2010
- OK0711 termin zapadalności 25.07.2011.

Przykład 1:

Inwestor zdecydował się zainwestować swoje środki (10.000 Złotych) w dwuletnie obligacje zerokuponowe, ze względu na ich bezpieczeństwo i dużą płynność.

Wybór jego padł na obligacje typu OK0710 z terminem zapadalności 25.07.2010. Przyjmijmy, że cena tych obligacji kształtowała się w dniu 11.01.2008 na poziomie 86,40 za 100 (czyli 864 złote za 1000 złotych nominału), termin rozliczenia przypadał na 15.01.2008. Korzystając z kalkulatora (plik do pobrania), możemy obliczyć, że rentowność naszej transakcji jest równa 5,96%.
Skoro inwestor zdecydował się zainwestować 10.000 złotych, a cena jednej obligacji o wartości nominalej 1000 zł jest równa 864 złotych, to nasz inwestor może nabyć w sumie 11 sztuk (10.000/864 = 11,57). W dniu 15 stycznia z rachunku inwestora zostanie sciągnięta kwota 8640 złotych, powiększona o prowizję domu maklerskiego. Każde biuro maklerskie posiada własną tabelę opłat i prowizji, ale można śmiało założyć do naszych obliczeń, że prowizja za zakup obligacji na GPW za pośrednictwem internetu nie powinna być większa niż 0,25%. W naszym wypadku prowizja od transakcji wyniesie 21,60 zł. W sumie z rachunku inwestora zostanie pobrana kwota 8661,60.
W dniu zapadalności obligacji typu OK0710, czyli w dniu 25.07.2010 r inwestor otrzyma kwotę 11.000 złotych (11 sztuk x 1.000 zł); niestety musimy odprowadzić podatek Belki od różnicy pomiędzy kwotą wykupu a ceną nabycia.      

Obligacje pięcioletnie o stałym oprocentowaniu (PS)
 
Również te obligacje sprzedawane są na comiesięcznych przetargach o podobnym mechanizmie jak w przypadku dwulatek zerokuponowych.
Oprocentowanie tych obligacji jest stałe w całym okresie ich życia, odsetki naliczane są od wartości nominalnej obligacji i wypłacane w okresach rocznych. Obligacje mogą być sprzedawane z dyskontem, według wartości nominalnej lub powyżej wartości nominalnej. Podobnie jak w przypadku dwuletnich zerokuponowych, wprowadzane są one do obrotu giełdowego oraz na rynku międzybankowym. W chwili obecnej w obrocie znajdują sie następujące emisje pięciolatek:

- PS0310 kupon 5,72%, termin zapadalności 24.02.2010
- PS0511 kupon 4.25%, termin zapadalnosci 24.05.2011
- PS0412 kupon 4,75%, termin zapadalnosci 25.04.2012
- PS0413 kupon 5,25%, termin zapadalnosci 25.04.2013
- PS0414 kupon 5,75%, termin zapadalnosci 25.04.2014

Przykład 2:

Załóżmy że tym razem nasz inwestor zdecydował się na zakup 100 sztuk obligacji dziesięcioletnich typu PS0412 z terminem wykupu 25.04.2012 i ze stałym kuponem w wysokości 4,75%. W dniu 26.02.2008 cena tych obligacji kształtowała się na poziomie 95,20 za 100 złotych nominału (952 zł za 1.000 zł nominału), termin rozliczenia przypadał na 28.02.2008 roku (2 dni robocze od 26.02.2008).
Korzystając z kalkulatora, możemy obliczyć, że rentowność do wykupu była równa 6,09%. I tu należy pamiętać, tak jak wspomniano wyżej, że obliczona w ten sposób stopa rentowności do wykupu jest prawdziwa przy założeniu reinwestycji odsetek po takiej samej stopie dochodu tj. w naszym wypadku po stopie 6,09%.

Aby poprawnie obliczyć kwotę rozliczenia transakcji w dniu 28.02.2008, musimy do ceny "czystej" (952,0 zł za 1.000 zł wartości nominalnej) dodać narosłe do dnia rozliczenia odsetki. Korzystając z tabel odsetkowych na podanych wyżej stronach internetowych znajdujemy kwotę narosłych odsetek na dzień 28.02.2008 - 40,10 złotych odsetek przypadających na jedną sztukę obligacji. Cena "brudna" w takim razie będzie równa 992,10 zł. I jeśli nasz inwestor chce kupić 100 sztuk obligacji typu PS0412, to w dniu 28.02.2008 zostanie mu pobrana z rachunku maklerskiego kwota 99.210 plus prowizja maklerska, zależna od konkretnego domu maklerskiego. Jeśli założymy że prowizja maklerska jest równa 0.25%, to kwotowo bedzie to 248,03 złotych, co w sumie da nam końcową kwotę inwestycji 99.458,03 złotych.

W dniu płatności odsetek, tj. 25.04.2008 nasz inwestor otrzyma kwotę będącą iloczynem ilości posiadanych obligacji i narosłych odsetek. Łatwo zorientować się, że jeśli kupon obligacji PS0412 wynosi 4,75%, to po roku, od każdej obligacji o nominale 1.000 złotych otrzymamy 47,50 zł w formie odsetek. Posiadając 100 sztuk obligacji, inwestor otrzyma kwotę 4750 złotych, z tym że biuro maklerskie pobierze 19% od tej kwoty w formie podatku Belki.

W dniu zapadalności obligacji typu PS0412, czyli 25.04.2012 roku, posiadacz obligacji z tytułu wykupu dostanie nominał obligacji i narosłe odsetki.

WAŻNE - musimy pamiętać o tzw. dniu ustalenia praw do odsetek (patrz wyjaśnienie wyżej).

Obligacje dziesięcioletnie stałym o oprocentowaniu (DS)
 
Obligacjami skarbowymi o stałym kuponie i stosunkowo długim terminie zapadalności (jak na warunki polskie) są obligacje dziesięcioletnie. W ofercie Ministerstwa Finansów znalazły się po raz pierwszy w maju 1999r. W chwili obecnej na rynku znajduje się 6 serii obligacji:

- DS0509 kupon 6,00%, termin zapadalnosci 24.05.2009
- DS1109 kupon 6,00%, termin zapadalnosci 24.11.2009
- DS1110 kupon 6,00%, termin zapadalnosci 24.11.2010
- DS1013 kupon 5,00%  termin zapadalności 24.10.2013
- DS1015 kupon 6,25%  termin zapadalności 24.10.2015
- DS1017 kupon 5,25%  termin zapadalności 25.10.2017

- DS1019 kupon 5,50% termin zapadalności 25.10.2019

Okres odsetkowy trwa rok i z taką częstotliwością wypłacane są odsetki. Od 2000r. pojawiają się one na przetargach co drugi miesiąc, przy czym jedna seria oferowana jest na kilku kolejnych aukcjach. Zasady przetargu są identyczne jak w przypadku innych obligacji hurtowych i również dziesięciolatki trafiają na giełdę.

Przykład 3:

Załóżmy że tym razem nasz inwestor zdecydował się na zakup 50 sztuk obligacji dziesięcioletnich typu DS1017 z terminem wykupu 25.10.2017 i ze stałym kuponem w wysokości 5,25%. W dniu 21.02.2008 cena tych obligacji kształtowała się na poziomie 95,00 za 100 złotych nominału (950 zł za 1.000 zł nominału), termin rozliczenia przypadał na 25.02.2008 roku (2 dni robocze od 21.02.2008).
Korzystając z kalkulatora, możemy obliczyć, że rentowność do wykupu była równa 5,94%. I tu należy pamiętać, że stopa rentowności do wykupu funkcjonuje poprawnie przy założeniu reinwestycji odsetek po takiej samej stopie dochodu tj. w naszym wypadku po stopie 5,94%.

Aby poprawnie obliczyć kwotę rozliczenia transakcji w dniu 25.02.2008, musimy do ceny "czystej" (950,0 zł za 1.000 zł wartości nominalnej) dodać narosłe do dnia rozliczenia odsetki. Korzystając z tabel odsetkowych na podanych wyżej stronach internetowych znajdujemy kwotę narosłych odsetek na dzień 25.02.2008 - 17,64 złotych odsetek przypadających na jedną sztukę obligacji. Cena "brudna" w takim razie będzie równa 967,64. I jeśli nasz inwestor chce kupić 50 sztuk obligacji typu DS1017, to w dniu 25.02.2008 zostanie mu pobrana z rachunku maklerskiego kwota 48.382 plus prowizja maklerska, zależna od konkretnego domu maklerskiego. Jeśli założymy że prowizja maklerska jest równa 0.25%, to kwotowo bedzie to 120,96 złotych, co w sumie da nam końcową kwotę inwestycji 48.502,96 złotych.

W dniu płatności odsetek, tj. 25.10.2008 nasz inwestor otrzyma kwotę będącą iloczynem ilości posiadanych obligacji i narosłych odsetek. Łatwo zorientować się, że jeśli kupon obligacji DS1017 wynosi 5,25%, to po roku, od każdej obligacji o nominale 1.000 złotych otrzymamy 52,50 zł w formie odsetek. Posiadając 50 sztuk obligacji, inwestor otrzyma kwotę 2.625 z tym że biuro maklerskie pobierze 19% od tej kwoty w formie podatku Belki.

W dniu zapadalności obligacji typu DS1017, czyli 25.10.2017 roku, posiadacz obligacji z tytułu wykupu dostanie nominał obligacji i narosłe odsetki.

WAŻNE - musimy pamiętać o tzw. dniu ustalenia praw do odsetek.

Obligacje dziesięcioletnie o zmiennym oprocentowaniu (DZ).

Dziesięciolatki to jedyne hurtowe obligacje o oprocentowaniu zmiennym. Ich oprocentowanie, tzw. stopa bazowa to liczona oddzielnie dla każdego okresu odsetkowego równego jednemu rokowi, średnia arytmetyczna średnich ważonych stóp rentowności 52-tygodniowych bonów skarbowych sprzedawanych przez Ministra Finansów na przetargach w ciągu dwóch miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc, w którym rozpoczyna się dany okres odsetkowy. Odsetki są naliczane od wartości nominalnej obligacji i wypłacane są co rok.
Obligacje te znajdują się w ofercie Ministerstwa Finansów od 1995r. Sprzedawane są zazwyczaj na przetargach co dwa miesiące. Obecnie w obrocie znajdują się obligacje:

- DZ0709 termin zapadalności 18.07.2009, obecny kupon 7.69%
- DZ0110 termin zapadalności 18.01.2010, obecny kupon 7.55%
- DZ0811 termin zapadalności 18.08.2011, obecny kupon 6,85%
- DZ1111 termin zapadalności 24.11.2011, obecny kupon 6,47%

Przykład 4:

Jeśli inwestor chce kupić obligacje zmiennokuponowe, procedura jest taka sama jak w przypadku obligacji ze stałym oprocentowaniem. Jednak ze względu na to, że kupon takiej obligacji będzie zmieniał się co roku, niemożliwe jest policzenie rentowności do wykupu.

Przypuśćmy, że nasz hipotetyczny inwestor zdecydował sie kupić dziesięcioletnie obligacje zmiennokuponowe typu DZ0811 z terminem zapadalności 18.08.2011 i bieżącym kuponem 4,67%.  Załóżmy, że w dniu 26.02.2008 roku cena tych obligacji kształtowała się na poziomie 98.15 za 100 zł nominału (981,50 za 1.000 nominału). Aby poprawnie obliczyć kwotę rozliczenia transakcji w dniu 28.02.2008, musimy do ceny "czystej" (981,50 zł za 1.000 zł wartości nominalnej) dodać narosłe do dnia rozliczenia odsetki. Korzystając z tabel odsetkowych na podanych wyżej stronach internetowych znajdujemy kwotę narosłych odsetek na dzień 28.02.2008 - 24,75 złotych odsetek przypadających na jedną sztukę obligacji. Cena "brudna" w takim razie będzie równa 976,25 złotych. I jeśli nasz inwestor chce kupić 50 sztuk obligacji typu DZ0811, to w dniu 28.02.2008 zostanie mu pobrana z rachunku maklerskiego kwota 48.812,50 plus prowizja maklerska, zależna od konkretnego domu maklerskiego. Jeśli założymy że prowizja maklerska jest równa 0.25%, to kwotowo bedzie to 122,03 złotych, co w sumie da nam końcową kwotę inwestycji 48.934,53.

Obligacje dwudziestoletnie i trzydziestoletnie o stałym oprocentowaniu (WS).

Ministerstwo Finansów w 2002 roku zdecydowało się na emisję obligacji dwudziestoletnich o stałym kupnie na poziomie 5.75%, oznaczonych symbolem WS0922 (termin wykupu 23.09.2022),  natomiast w czerwcu 2007 roku wyemitowane zostały obligacje skarbowe z trzydziestoletnim terminem do wykupu, o stałym kuponie na poziomie 5%, oznaczonych symbolem WS0437 (termin wykupu 25.04.2037).       
W kalendarzu przetargów na 2008 rok, Ministerstwo Finansów zaplanowało 3 przetargi na obligacje 20-letnie i 1 na obligacje 30-letnie.
  

Więcej informacji na temat obligacji skarbowych znajdziesz w dziale Produkty Finansowe - kliknij TU.