Przed podjęciem decyzji dotyczącej inwestycji w jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne, powinniśmy sprecyzować nasze preferencje i oczekiwania, zgromadzić niezbędne informacje o funduszu oraz towarzystwie zarządzającym funduszem. Każdy inwestor indywidualny powinien liczyć się z faktem, że inwestycje finansowe są obciążone dosyć wysokim poziomem ryzyka, które oznacza możliwość poniesienia straty. W celu ograniczenia tego ryzyka należy zawsze określić, jaki ewentualny poziom straty możemy zaakceptować i wychodząc z tego założenia dokonać odpowiedniego wyboru.

ANALIZA POTRZEB I OCZEKIWAŃ INWESTORA

Przed przystąpieniem do funduszu, powinniśmy:

- określić cel inwestycji, czyli na co oszczędzamy. W zależności od założonych celów oszczędzania (dodatkowa emerytura, nowy samochód, studia dla dziecka), inwestowanie za pośrednictwem funduszy dostarcza większych możliwości zróżnicowania  ryzyk oraz zwiększtyć oczekiwany zwrot na kapitale.

- realnie ocenić swoje możliwości finansowe, sytuację rodzinną i zawodową.
 
- określić horyzont czasowy inwestycji środków pieniężnych w jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne. Musimy pamiętać, że inwestowanie w fundusze jest postrzegane raczej jako inwestycja długoterminowa. Z zasady bowiem fundusze nastawiają się na długoterminowy zysk, a nie spekulowanie. Wiadomo, że im krótszy horyzont inwestycyjny, tym udział akcji w naszym portfelu powinien być mniejszy, co zmniejsza ryzyko wahań okresowych. Jeżli planujemy inwestycję na krótki okres (do 1 roku) to odpowiedni będzie fundusz rynku pieniężnego. Inwestorzy średnioterminowi (1-5 lat) powinni raczej wybrać fundusze obligacji i rynku pieniężnego. Natomiast fundusze akcji, ze względu na wysokie ryzyko inwestycyjne, będą najodpowiedniejszym wyborem na długi okres inwestycji (powyżej 5 lat).

- ocenić realną skłonność do ponoszenia ryzyka inwestycyjnego i jaki jego poziom jesteśmy w stanie zaakceptować. Pamiętajmy o tym, że wysoki poziom ryzyka wiąże się z większym prawdopodobieństwem uzyskania wyższej stopy zwrotu.

- określić poziom zysku, jaki nas usatysfakcjonuje.

WYBÓR ODPOWIEDNIEGO TYPU FUNDUSZU

Inwestor powinien wziąć pod uwagę:

- rodzaj funduszu i związane z tym:

• możliwości inwestycyjne danego rodzaju funduszu (dopuszczalne lokaty, obowiązujace limity inwestycyjne), 
• sposoby i terminy wyjścia z inwestycji w zależności od rodzaju tytułu uczestnictwa funduszu, 
• możliwość uczestnictwa w organie funduszu (radzie inwestorów lub zgromadzeniu inwestorów), a zatem możliwość    wpływu na jego funkcjonowanie, a nawet na jego politykę inwestycyjną.
• cel inwestycyjny funduszu i związane z tym ryzyko inwestycyjne w porównaniu z własnymi celami i stopniem akceptacji ryzyka. Zwróćmy uwagę, iż określąjac cel inwestycyjny, statut funduszu wyraźnie zastrzega, że fundusz nie gwarantuje jego
  osiagnięcia, a tym samym osiagnięcia zysku. Oznacza to, że wartość jednostki uczestnictwa może podlegać wahaniom w górę i w dół.
   

- politykę inwestycyjną funduszu i zwiazane z tym ryzyko inwestycyjne charakterystyczne dla lokat funduszu. Musimy wziąć pod uwagę skład portfela wybranego funduszu na tle konkurencji. Zalecamy przy tym analizowanie czynników ryzyka związanych z inwestycją w fundusz określonych w prospektach.

- koszty związane z uczestnictwem w funduszu. Każdy inwestor powinien być przygotowany na ponoszenie kosztów związanych z uczestnictwem, na które składają się koszty ponoszone przez fundusz oraz opłaty manipulacyjne za zbywanie lub odkupywanie jednostek uczestnictwa. Przed dokonaniem wyboru funduszu należy zatem porównać nie tylko wysokość opłaty manipulacyjnej, ale również inne koszty inwestycji, jakimi obciążają nas poszczególne fundusze inwestycyjne.

- czas, na jaki fundusz został utworzony. Fundusze terminowe tworzone są z reguły dla osiagnięcia określonego celu inwestycyjnego w ustalonym z góry terminie.
 
- zasady realizacji dochodów z inwestycji – inwestor powinien zwrócić uwagę, czy w trakcie istnienia funduszu są przewidziane wypłaty dochodów funduszu dla uczestników bez konieczności odkupywania jednostek uczestnictwa.
 
- ocenę ratingową przyznawana funduszom przez uznane specjalistyczne agencje ratingowe. Agencje te charakteryzuje niezależność i duży obiektywizm. Opierają one swe oceny na znacznie dokładniejszych informacjach niż powszechnie dostępne na rynku, więc inwestorzy biorąc je pod uwagę w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, ograniczają ryzyko związane z danymi aktywami funduszu. Nie wszystkie fundusze posiadaja taki rating.

Więcej na temat ratingów kredytowych przeczytasz tu (kliknij).

Warto zwrócić uwagę, że wysokość opłat manipulacyjnych zależy w głównej mierze od sposobu dystrybucji jednostek uczestnictwa nabywanych przez inwestora i kosztów z tym związanych. Opłata manipulacyjna stanowi bowiem de facto koszt pośrednictwa dystrybutora w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa i stanowi jego wynagrodzenie. Wiele funduszy umożliwia składanie zleceń przez telefon, faksem lub za pośrednictwem internetu, co wiąże się z reguły z niższymi opłatami.

Statut funduszu określa maksymalną wysokość i sposób pobierania tych opłat. Rzeczywista wartość opłat manipulacyjnych ponoszonych przez uczestników określona jest w tabelach opłat manipulacyjnych, dostępnych na stronach internetowych towarzystw, w prasie oraz u dystrybutorów.

Opłaty za zbywanie i odkupywanie jednostek uczestnictwa zwykle występują w formie opłaty procentowej od wielkości wpłacanych środków, w polskich warunkach kształtują się one na poziomie od 0% do 5,5%. Zwróćmy uwagę, czy towarzystwo pobiera opłatę manipulacyjną wyłącznie przy zbyciu jednostek uczestnictwa, czy także przy ich odkupieniu. Określona w statucie funduszu maksymalna wysokość opłat manipulacyjnych, podlega jednak zniżkom lub zwolnieniom na warunkach szczegółowo określonych w statutach funduszy, np. w zależności od wielkości powierzonych funduszowi środków, czy w ramach wyspecjalizowanych programów inwestycyjnych. Fundusze organizują także akcje promocyjne polegające na czasowym zwolnieniu z opłaty manipulacyjnej. Zwróćmy także uwagę, czy towarzystwo pobiera inne opłaty manipulacyjne, związane z uczestnictwem w funduszu – opłatę za konwersję jednostek uczestnictwa, czy opłatę za otwarcie rejestru uczestnika.

Do głównych kosztów ponoszonych przez fundusz, obok nielimitowanych kosztów transakcyjnych i operacyjnych (tzn. prowizji i opłat transakcyjnych, podatków oraz innych opłat wymaganych przez organy publiczne), należy wynagrodzenie towarzystwa.
Wysokość wynagrodzenia towarzystwa za zarządzanie funduszem inwestycyjnym zależy w głównej mierze od rodzaju prowadzonej przez fundusz inwestycyjny polityki inwestycyjnej. W funduszach inwestycyjnych prowadzących agresywną politykę inwestycyjną (np. fundusze akcyjne) wymagającą aktywnych działań zarzadzających funduszem, konieczności podejmowania decyzji inwestycyjnych i modelowania portfela inwestycyjnego funduszu, pobierana jest wyższa opłata za zarządzanie (do 4%), niż w funduszach o stabilnej polityce inwestycyjnej (fundusze papierów dłużnych), gdzie opłata za zarządzanie wynosi do 1,5%. Ponadto, niektóre fundusze pobierają wynagrodzenie w zależności od osiagnięcia ponadprzeciętnych zysków. Polega to na tym, że jeżeli jakiś fundusz osiągnie rekordową stopę zwrotu to część tego zysku trafi do towarzystwa. Jest to premia za sukces osiagnięty przez zarzadzającego funduszem. Zwróćmy uwagę na rodzaje kosztów ponoszonych przez fundusz, a jakie pokrywane są przez towarzystwo nim zarządząjace. Zasada przejrzystości kosztów jest jedną z podstawowych zalet funduszy inwestycyjnych, stanowiąca o ich dużej atrakcyjności w porównaniu z innymi alternatywnymi formami lokowania oszczędności.

RYZYKO ZWIĄZANE Z INWESTYCJĄ W FUNDUSZ

Dokonując wyboru funduszu powinniśmy zapoznać się ze statutem funduszu, prospektem informacyjnym, prospektem emisyjnym lub warunkami emisji, a także z tabelą opłat manipulacyjnych związanych z nabyciem jednostek uczestnictwa lub certyfikatów
inwestycyjnych. W prospektach i warunkach emisji są szczegółowo opisane ryzyka związane z uczestnictwem w funduszu, ryzyka związane z działalnością funduszu, a także ryzyka związane z otoczeniem, w jakim fundusz prowadzi działalność.
Ponadto w prospekcie informacyjnym fundusz inwestycyjny otwarty i specjalistyczny otwarty określają tzw. profil inwestora. Oznacza to, że fundusz sam wskazuje, dla jakiego rodzaju inwestora jest przeznaczony. Na tej podstawie możemy zorientować
się, czy dany fundusz będzie odpowiadał naszym oczekiwaniom.

W przypadku kolejnego nabycia jednostek uczestnictwa danego funduszu sprawdźmy, czy nie zaszły zmiany w statucie funduszu, tabeli opłat manipulacyjnych albo w prospekcie informacyjnym.

Zapoznaj się z przykładowym statutem - kliknij tu i prospektem - kliknij tu.

ANALIZA WYNIKÓW FINANSOWYCH (INWESTYCYJNYCH) FUNDUSZU

Wybierając fundusz inwestycyjny zwróćmy szczególną uwagę, jakie fundusz osiągał wyniki w przeszłości na tle konkurencyjnych funduszy, przynajmniej za okres ostatnich kilku lat. Dobre długookresowe historyczne wyniki nie gwarantują, że kolejne inwestycje funduszu będą równie trafne, natomiast wiele mówią o profesjonalizmie zarządzających. W celu podjęcia prawidłowej decyzji inwestycyjnej powinniśmy zapoznać się przede wszystkim z rocznym i półrocznym sprawozdaniem funduszu inwestycyjnego. Inwestor powinien też zwrócić uwagę na dane finansowe funduszu prezentowane w prospekcie informacyjnym lub prospekcie emisyjnym. Godne polecenia jest dokonanie porównania wyników funduszu w okresach zbliżonych do planowanego horyzontu czasowego inwestycji. Ponieważ wszystkie fundusze inwestycyjne otwarte i specjalistyczne otwarte powinny prezentować swoje wyniki w jednakowy sposób, inwestor będzie miał możliwość porównania wyników finansowych różnych funduszy i dokonanie najwłaściwszego wyboru.

Inwestor musi być jednak świadomy tego, że fundusze prezentują powyższe dane w ujęciu historycznym, nie jest zatem pewne, czy fundusz osiagnie podobne wyniki w przyszłości. Pamiętajmy, że stopa zwrotu może różnić się od stopy zwrotu osiąganej przez ten sam fundusz w okresie poprzednim.

OCENA TOWARZYSTWA ZARZĄDZAJĄCEGO FUNDUSZEM

Wpływ na dobre wyniki finansowe funduszu mają osoby zarządzające funduszem. Dlatego przed zakupem jednostek uczestnictwa zwróćmy także uwagę na:

- sytuację finansową towarzystwa zarządzającego funduszem,
- wyniki finansowe innych funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez to towarzystwo,
- kwalifikacje oraz doświadczenie zawodowe osób mających wpływ na decyzje inwestycyjne funduszu, w szczególności zarządzającego funduszem. Jakie wyniki osiągał zarządzając innymi funduszami,
- jakiemu podmiotowi towarzystwo przekazało zarzadzanie portfelem inwestycyjnym funduszu lub jego częścią.

Jeżeli już zdecydujemy się, że chcemy skorzystać z tej formy pomnażania oszczędności, proponujemy nie inwestować wszystkich środków w jeden fundusz, lecz co najmniej w dwa lub trzy z danej grupy ryzyka inwestycyjnego, zarządzane przez różne towarzystwa. Dywersyfikując naszą lokatę zmniejszamy ryzyko. Polecamy też przed dokonaniem wyboru sprawdzenie ofert przynajmniej kilku funduszy.

ZASADY OPODATKOWANIA

Dochody funduszy, bez względu na rodzaj funduszu, są zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych (fundusze inwestycyjne są osobami prawnymi). Dochody z tytułu udziału w funduszach inwestycyjnych podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w formie zryczałtowanej wynoszącym 19% uzyskanego dochodu.

W przypadku funduszy inwestycyjnych podatek dochodowy naliczany jest dopiero w momencie umarzania jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych lub zbycia certyfikatów osobie trzeciej.