Bony skarbowe (ang. Tresury bills) to dłużne papiery wartościowe na okaziciela, emitowane przez Skarb Państwa. Emitent potwierdza w nich zaciągnięcie pożyczki oraz zobowiązuje się do jej spłaty.
Emisja bonów skarbowych służy finansowaniu przez rząd deficytu budżetowego, a dopuszczalna wielkość emisji w danym roku jest określona każdorazowo w ustawie budżetowej.
Bony skarbowe występują wyłącznie w postaci zdematerializowanej, to znaczy w postaci zapisu elektronicznego.

Cechy szczególne bonów skarbowych.
- gwarancja wykupu
W Polsce bony skarbowe są emitowane przez Ministerstwo Finansów, a sprzedawane są na przetargach organizowanych przez Narodowy Bank Polski.
Dla bezpieczeństwa obrotu wszystkie bony są zarejestrowane w Centralnym Rejestrze Bonów Skarbowych (Departament Polityki Pieniężno-Kredytowej).
W dniu wykupu nabywcy bonu zwracana jest kwota pożyczki określona przez wartość nominalną bonu, czego gwarancją jest Skarb Państwa.
- termin wykupu
Bony skarbowe są emitowane z terminem wykupu na okres od 1 do 52 tygodni. W Polsce najpopularniejsze są bony 13 i 52-tygodniowe (roczne) – oba instrumenty stanowią istotny punkt odniesienia dla innych produktów finansowych. Oprócz nich, na przetargach pojawiają się też bony 8-, 26- i 39- tygodniowe, a sporadycznie też z innymi terminami do wykupu.
- wartość nominalna
Jest to wartość, którą Skarb Państwa płaci posiadaczowi w terminie wykupu; w Polsce minimalna wartość nominalna bonu skarbowego to 10 tysięcy złotych .
- cena bonu skarbowego
Ponieważ jedyny przychód z tytułu inwestycji w bon skarbowy to wartość nominalna otrzymywana przy wykupie (czyli np. 10 tysięcy złotych lub wielokrotność), bony skarbowe sprzedawane są po cenie niższej od wartości nominalnej – nazywa się to sprzedażą z dyskontem, natomiast bony skarbowe nazywane są instrumentami zero kuponowymi (oznacza to, że w przypadku tego instrumentu nie występują odsetki)


Emisja bonów skarbowych. Rynek wtórny
W Polsce bony skarbowe są sprzedawane na przetargach organizowanych przez Narodowy Bank Polski. Na tydzień przed planowanym przetargiem podawana jest zawsze wielkość i struktura oferty (nominał oraz rodzaje bonów, które będą dostępne).
Podmiot posiadają¬cy status uczestnika rynku pierwotnego, który ma zamiar uczestniczyć w przetar¬gu, kieruje swoją ofertę do NBP. Musi być w niej określona kwota nominalna bonów, jaką zamierza nabyć i cena jaką jest gotów zapłacić za każde 100 złotych wartości nominalnej bonu skarbowego.

Po zgromadze¬niu wszystkich ofert, Minister Finansów określa minimalne i średnie ceny dla każdego rodzaju oferowanych bonów skarbowych. Ma on możliwość redukcji wielkości sprze¬daży niektórych bonów, ale dotyczy to tylko minimalnej ceny na przetargu. Oferty z cenami wyższymi muszą być przyjęte w całości.
Na rynku pierwotnym bony mogą kupić instytucje finansowe dysponujące wolnymi środkami rzędu minimum 100.000 zł. Osoba fizyczna może jedynie zlecić bankowi kupno bonu.
Łatwiej dokonać zakupu na rynku wtórnym, na którym bony sprzedają instytucje (nie zapominając jednak o nominalnej wartości bonu - minimum 10.000 zł). Jeżeli inwestujemy na rynku wtórnym, wysokość prowizji ustalana jest indywidualnie i zawarta jest w cenie bonu. Podobnie jak w przypadku rynku pierwotnego, zakup bonów musi umożliwić nam bank, który dokona rozliczenia transakcji. Warunkiem koniecznym zawierania transakcji z bankiem jest jednak wymóg posiadania rachunku bankowego i podpisania z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bonów skarbowych.
Bony skarbowe posiadają z góry określony termin do wykupu. Nie oznacza to jednak braku możliwości wcześniejszego wycofania środków, gdyż możemy zlecić naszemu bankowi sprzedaż bonu na rynku wtórnym.
Ceny bonów odzwierciedlają przewidywany przez rynek pieniężny poziom inflacji. Z tego względu mogą one być miarodajnym odniesieniem dla określenia oprocentowania innych instrumentów finansowych (np. obligacji).

W przypadku funduszy inwestycyjnych typu pieniężnego bony skarbowe są często tak zwanym „benchmarkiem” – a więc punktem odniesienia, do którego zarządzający funduszem porównują swoje wyniki. Dlatego też rentowność bonów wyznacza w dłuższym czasie dochodowość funduszy rynku pieniężnego.


Stopa rentowności bonu skarbowego.
Podstawową charakterystyką, która określa dochód z inwestycji w bon skarbowy, jest stopa rentowności bonu skarbowego. Określona jest ona według wzoru:

R = [(FV – P)/P] x (360/t)

gdzie:
R – stopa rentowności bonu skarbowego, wyrażona w skali rocznej,
FV – wartość nominalna bonu skarbowego (ang. face value),
P – cena bonu skarbowego,
t – liczba dni do wykupu bonu skarbowego.

Ze wzoru wynika, że stopa rentowności bonu skarbowego określona jest jako stosunek dochodu uzyskanego z tytułu inwestycji w bon skarbowy (różnica między wartością nominalną a ceną zakupu) do ceny zakupu tego bonu, przy czym wartość ta przeliczana jest na skalę jednego roku.

Przykład:
Załóżmy, że inwestor kupił bon skarbowy z 90-dniowym terminem do wykupu, po cenie 98.8875 za 100 (czyli 9888.75 za 10.000). Jeśli inwestor utrzyma bon do terminu wykupu, to korzystając z powyższego wzoru, można obliczyć, że rentowność inwestycji wyniesie 4,5% w skali roku.

               [(100-98.8875)/98.8875]x360/90=4.5%

W sytuacji gdyby inwestor zdecydował się sprzedać na rynku posiadane bony przed terminem wykupu, np. na 30 dni przed zapadalnością bonów, wówczas występująca we wzorze wartość nominalna musi być zastąpiona przez cenę sprzedaży bonu skarbowego, natomiast liczba dni do wykupu musiałaby być zastąpiona przez czas trwania inwestycji wyrażony w dniach.
Załóżmy, że inwestor sprzedał posiadane bony za cenę np. 99.5850, czas trwania inwestycji wynosi 60 dni (90-30=60). Podstawiając te dane do wzoru otrzymujemy:

               [(99.5850-98.8875)/98.8875]x360/60=4.23%.
Otrzymany wynik oznacza, że inwestor sprzedając przed wykupem bony skarbowe za cenę oferowaną przez bank (z reguły w takiej cenie zawarta jest już marża banku) uzyska rentowność tej inwestycji na poziomie 4.23%.

Warto w tym punkcie zaznaczyć, że rentowność inwestycji w bony skarbowe jest obliczana na bazie Actual/360 (inaczej: rzeczywista ilość dni w roku/360), natomiast lokaty bankowe obliczane są na bazie Actual/365. I żeby poprawnie porównywać obie rentowności należałoby rentowność bonów skarbowych pomnożyć przez 365 i podzielić przez 360:

               4.5%x365/360 = 4.56%.

Podany wyżej wynik oznacza, że inwestycją porównywalną z kupnem bonów skarbowych z rentownością 4.5% (baza act/360) jest ulokowanie pieniędzy w depozycie bankowym z oprocentowaniem 4.56% (baza act/365).

Opodatkowanie dochodów z bonów skarbowych
Dochody uzyskane z bonów skarbowych są opodatkowane - obowiązuje opodatkowanie na zasadach ogólnych.

Zalety bonów skarbowych:

- wysoka dochodowość – z reguły wyższa niż w przypadku depozytów. Co więcej, w przypadku bonów skarbowych banki nie są zobowiązane do odprowadzania rezerwy obowiązkowej, jak to ma miejsce w przypadku lokat, co dodatkowo powiększa różnicę pomiędzy dochodowością obu instrumentów,
- stałe oprocentowanie, co ma znaczenie o ile bon jest trzymany do daty wykupu. Sprzedaż bonów przed wykupem powoduje, że rentowność inwestycji jest zwykle inna, jak to pokazaliśmy na przykładzie zamieszczonym powyżej,
- możliwość dopasowania terminu wykupu do potrzeb klienta,
- doskonała płynność – zakupione bony można sprzedać w dowolnym czasie, bez znacznej utraty oprocentowania,
- bezpieczeństwo inwestycji – praktycznie brak ryzyka niewypłacalności emitenta,
- bony skarbowe mogą posłużyć jako zabezpieczenie kredytu bankowego.